Ben je professioneel kunstenaar? Je hebt een kunstvakopleiding gedaan, en/of je exposeert regelmatig en produceert werk dat een ontwikkeling laat zien? Je neemt jezelf en je werk serieus? Je zou inkomen willen genereren met het maken van kwalitatief goede kunst?
Dan zouden je tijd, aandacht en investeringen moeten kunnen leiden tot een inkomen waarvan je kunt leven. Nu is het vrijwel altijd zo dat (bij)banen het inkomen generen waarmee jouw kunst en daardoor ook indirect de kunstsector gesponsord wordt.
De huidige situatie ligt redelijk vast, er wordt amper hang- of stageld ontvangen, je moet inschrijfgeld, deelname of zelfs ballotagekosten betalen, en je verkoopt weinig tot niets. De individuele kunstenaar lijkt hier machteloos tegenover te staan. We kunnen wel in ons eentje proberen deze status quo te veranderen maar een mentaliteitsverandering onder een grote groep kunstenaars is broodnodig om het verschil te kunnen maken tussen betalen en verdienen. Als enkeling bereik je niet veel, als groep wel.
Daarom hebben wij een manifest opgesteld met 4 punten, die je kunt onderschrijven en voorleggen aan een culturele instelling of organisatie van een kunstmanifestatie als je wilt exposeren.
Kunstenaars-manifest
| 1. Ik betaal niet voor deelname aan een kunstmanifestatie/kunstmarkt/expositie. Het bekijken en ervaren van kunst heeft waarde, daar hoort een passende vergoeding tegenover te staan. |
| 2. Ik hang mijn werk niet gratis op in instellingen of bij bedrijven. Wel kunnen zij voor normale prijzen een werk van mij huren of aanschaffen. |
| 3. Ik betaal niet om geselecteerd te kunnen worden voor kunstmanifestaties en ik betaal geen bijdrage om geballoteerd te mogen worden. |
| 4. Ik doneer geen werk voor goede doelen. |
Dit manifest roept waarschijnlijk vragen op. Hoe moet dit dan in de praktijk? Er is toch geen geld? Wie gaat er dan betalen? Je exposeert toch voor naamsbekendheid en om te verkopen? Wat zeg ik als men het er niet mee eens is?
De antwoorden op deze vragen staan hieronder:
| 1. De gemiddelde kunstliefhebber wil veel meer werk zien en ervaren dan dat hij kan of wil kopen. Het bekijken van kunst heeft een waarde op zich. |
| 2. Wil men dat er kunst gemaakt en getoond wordt die onafhankelijk van de kunstmarkt ontwikkeld is, die schuurt, rebelleert, choqueert, experimenteert, grenzen opzoekt en vernieuwt (en daarom moeilijk verkoopbaar is) dan zal je kunstenaars moeten betalen om zich hiermee bezig te kunnen houden. |
| 3. Organisatoren van kunstevenementen zouden een bedrag aan entreegeld kunnen vragen van bezoekers. Een groot kunstevenement levert niet perse meer kunstkopers maar wel vooral meer kunstkijkers op. Maar hierin ligt ook een kans, want hoe meer bezoekers hoe lager de bijdrage kan zijn, zodat ook de drempel laag kan blijven. Heeft men zelfs geen klein bedragje over voor het bekijken van jouw werk, dan kun je je afvragen of dit dan geschikt publiek oplevert. Willen overheden of organisaties desondanks toch dat er zeer laagdrempelig kunst bekeken kan worden dan zal er moeten worden gezocht naar andere financieringsmogelijkheden. De verantwoordelijkheid voor laagdrempeligheid dient niet op conto van de kunstenaar geschoven te worden. |
| 4. Instellingen en bedrijven hebben graag kunst aan de muur, omdat zij dit waardevol vinden voor hun publiek of hun werknemers. Deze waarde is voor hen behalve intrinsiek ook economisch. De ‘kunstleverancier’ dient hiervoor dan ook betaald te worden d.m.v. hang-of stageld, huurkoop, of aanschaf van het werk. Geen geld over voor kunst? Dan maar lege muren. |
| 5. Om kwaliteit te waarborgen zou er geballoteerd moeten worden door jury’s van niveau. Bij veel evenementen is het niveau vaak van ondergeschikt belang en wordt er daarom ook geen entreegeld gevraagd. Je zou jezelf moeten afvragen of je wel mee wilt doen als het niveau laag is. De waarde van professionele kunst devalueert door een kleine hoeveelheid goed werk te verdunnen met een grote bulk decoratie. |
| 6. Op niveau geballoteerde kunst moet ook dienovereenkomstig beloond worden. Bied je kwaliteit laat je dan ook betalen voor deze kwaliteit. Laag niveau, verdient weinig tot geen vergoeding, hoog niveau een goede vergoeding. |
| 7. Waarom geen geld geven aan goede doelen? Dat klinkt misschien onsympathiek maar kunst hoort gekocht of bekeken te worden vanwege de waarde van het werk zelf en niet vanwege het goede doel dat daarmee gesteund wordt. Als je geld verdient met de verkoop van een werk kun je zelf goede doelen financieel ondersteunen. |
| 8. Een kunstmanifestatie of culturele instelling zou duidelijkheid moeten verschaffen over hun verdienmodel, wie betaalt wat en wie verdient er hoeveel? Alleen op die manier kun je een weloverwogen keuze maken of een organisatie werkelijk non-profit werkt en uit ‘idealisme’ een podium wil creëren of dat er toch door partijen winst gemaakt wordt door het tonen van je werk. Denk bijvoorbeeld aan ondernemersverenigingen, de eetkraampjes, de stadpromotie. Betaal jij voor deelname, dan sponsor jij hen indirect. |
| 9. Krijg je geen financiële vergoeding bij een non-profit kunstmanifestatie, maak dan de afweging wat het je oplevert en of dat een redelijke vergoeding is voor je inspanning. Een non-materiële vergoeding kan ook zijn, netwerken met mede-kunstenaars en publiek, een inspiratievolle omgeving, naamsbekendheid, een bijzonder podium voor je werk, goede en een realistische verkoopmogelijkheid. |
| 10. Als een kunstenaar dit manifest onderschrijf prijst hij zichzelf uit de markt, hij hoort er niet meer bij omdat hij kritisch is. Hij ontneemt zichzelf de kans om hogerop te komen, hij wordt niet meer gezien. Dit is allemaal waar ténzij het collectief aan professionele kunstenaars besluit dat het genoeg is, dat zij de regie terugeisen, dat ze lef tonen en dat zij gaan staan voor de kwaliteit van hun werk en voor een redelijke vergoeding voor hun professie. |
| 11. Sta jij achter de vier stellingen in het manifest? Handel er dan naar en deel dit pamflet in je eigen professionele netwerk. Bediscussieer, vul aan, denk mee en vooral: Toon lef en haal anderen over om ook lef te tonen. |
Danielle Spoelman
Bron (originele artikel)
De discussie wordt gevoerd in een besloten groep op Facebook. Hier kun je reageren, discussiëren en meepraten over het manifest: //www.facebook.com/groups/1714926475406741/[:]
Ik zie mij zelf niet meer of beter dan anderen. Dus als een organisatie zoals de vijfhoek geld vraagt als je deelneemt is dat om hun kosten te dekken. Zelf zie ik het als het plaatsen van een advertentie. Reklame maken voor mij zelf.
Ik ben net zo’n kleinzelfstandige als ieder ander. Daarvoor hoeft de staat niet op te draaien. Kunst is een noodzaak dat is waar. Maar om mijn inkomsten afhankelijk te maken van de staat lijkt mij vreselijk. Ik hou graag mijn vrijheid en wil doen wat ik zelf wil. Onafhankelijk wat commissies willen of keuren. Dat is vaak het gevolg.
Ik ben niet zo goed in het schrijven van deze gedachten.
ben niet zo slim in woorden.
mijn eigen bijdrage is dat wij de tentoonstelling’s ruimte altijd gratis openstellen. Maar betalen kunnen we er niet voor.
ik heb genoeg lef maar hier aan mee te doen is wat mij betreft iets te arrogant.
Ook ben ik in die gedachte niet eenduidig hoor.
Mijn manco is ook dat ik niet alles goed kan lezen en begrijpen.
Jan, dank voor je reactie. Ik heb dit stuk geplaatst om mijzelf te prikkelen en tot nadenken aan te zetten. Ons leven draait tenslotte om de waan van de dag. Wanen mogen verschillen. Ik ben het ook niet met alles eens wat er in staat en geniet van mijn vrijheid. Bezig zijn met kunst is wat mij betreft het allerbelangrijkste. En een plek hebben om met kunst bezig te zijn en deze bij tijd en wijle aan de wereld te tonen.
hai Arjan,
Fijn dat je het kunstenaars-manifest deelt. Misschien wil je ook verwijzen naar het originele artikel? //drawingrabbit.wordpress.com/2015/10/30/ben-ik-een-dappere-kunstenaar/
En zou je de naam Grietje Bouman weg willen halen. Wij hebben het destijds samen geschreven maar zij wilde later liever niet meer haar naam eronder hebben staan. Mag ik vragen waar jij deze versie van het manifest gevonden hebt, dan kan ik het daar ook aanpassen
Hoi Danielle,
Wat hebben jullie een fantastisch manifest geschreven! Het staat al enige tijd op mijn site en wordt ook vaak bekeken/gelezen. Zoals je ziet heb ik een verwijzing naar het bron-artikel toegevoegd en de naam Grietje Bouman verwijderd. En ik moet je eerlijk zeggen dat ik niet meer weet waar ik jullie artikel gevonden heb. De publicatie datum van mijn bericht was 14 juli 2016.
Mvg. Arjan
Beste Arjan
Ik denk dat je merendeels gelijk hebt. Als ze mij vragen om te betalen zeg ik ook nee. Dat is iets wat mijn man en ik jaren geleden besloten hebben na een betaalde expositie. Kunst word net zoals muziek voledig ondergewaardeerd en uitgebuit.Muzikanten spelen voor een biertje in de kroeg en kunstenaars betalen om hun werk op te mogen hangen, meestal zonder verkoop. Doordat de staat het zeer kleine budget wat er is om kunst te promoten geeft aan extreem bizare kunstvormen waar de meeste mensen hun neus voor ophalen. Jan fabre heeft bijvoorbeeld een expositie gehad in het dorp waar ik woon (Aardenburg 2017) en ik weet dat zijn expositie onkosten en alles wat er bij te kijken komt volledig betaald zijn door de staat. Daarom begrijp ik dus de reactie niet van Jan Heijer. Waarom moeten kunstenaars zoals ons zich schamen om betaald te worden met een kunst subsidie terwijl de museas vol hangen met extreem dure overbetaalde werken die allemaal betaald zijn met diezelfde kunstsubsidie? We moeten er echt tegenin gaan!
Dank voor je reactie Mijanou,
In Nederland is er natuurlijk al jaren de tendens om kunstenaars als ondernemers aan te merken. En ja, wij zijn wat lastig te vangen. Maar so what? En vaak wordt kunst direct al beoordeeld, veroordeeld, of bejubeld om zijn sociaal maatschappelijke relevantie en om die redenen behandeld. Ja, je kunt het erg ingewikkeld maken maar het hoeft niet ingewikkeld te zijn. Ik maak mij ook sterk voor de vier punten voor het manifest. Ik zet geen prijzen meer bij mijn werk. Het vormt op deze manier een uitdaging om de waarde van het kunstwerk samen met de potentiële koper te kunnen bepalen en zo de werkelijke waarde van het kunstwerk te ontdekken.
Eerder heb ik gewerkt ‘in de wetenschap’. Druk proefschrift deels bekostigd door sponsoren, rest zelf. Daarna, om als wetenschapper aan het (nuttig?) werk te blijven, liep ik deuren plat bij mogelijke sponsors, en kreeg zo op zeker moment plm ton binnen per jaar. Tot ik in 2013 toch besloot te vertrekken, toen men (na de crisis) me in totaal andere richting wilde inzetten. Heb me toen op kunst gestort: zelfde probleem als bij begin voorgaande carrière: met lege CV bereik je niets. Exposeren is noodzaak. Inderdaad, meeste ruimtes hebben hun kosten, die dek je, meestal slechts ten dele. Zou mooi zijn als kunstenaars minimaal basis-inkomen zouden krijgen. Trend in maatschappij gaat andere richting op. Was vorige week bij tentoonstelling “H.C. Westermann Goin’ Home” (Madrid). Zeer bijzondere kunst en hoge kwaliteit. Maar m’n inschatting, dat ook deze kunstenaar elders zijn inkomen vandaan haalde. Dus, principe standpunt, om niet te betalen voor expositie, is prima, maar voor de meesten niet voorzien van perspectief. En, Instagram is ook al niet voldoende…
Bedankt voor je reactie Drager,
Kunst lijkt vaak op het uitvinderschap. Je vindt iets uit en wat is dan de relevantie van je ‘uitvinding’? Maar het gegeven dat je zelf je werk serieus neemt, dat moet het uitgangspunt zijn. En dat je moet knokken om serieus genomen te moeten worden ….. tja. Dat is de weg.