De illusionaire daadkracht van de mens

En hoe deze zich verhoudt tot het zuigen uit de duim

De mens, dat glorieuze wezen tussen chaos en koterij, is meester in de kunst van de illusionaire daadkracht. In een wereld waarin de zwaartekracht slechts een afspraak is en tijd een optelsom van kronkelwegen, verheft hij zich met opgeblazen borstkas en de illusie van controle. Dit betoog beoogt een grondige patafysische dissectie van de menselijk voorgewende daadkracht en zijn directe verwantschap met het aloude en eerbiedwaardige zuigen uit de duim.

De patafysica beschouwt de werkelijkheid niet als objectief of dwingend, maar als een zorgvuldig geconstrueerde grap met een overmaat aan voetnoten. Elk menselijk streven is uiteindelijk niet meer dan een pantomime in de theaterzaal van het toeval, waarbij de patafysicus de spot drijft met de rede terwijl men in de coulissen onzeker de plooien van de illusie gladstrijkt.

Wat is daadkracht anders dan een geforceerde bewering dat men invloed uitoefent op een universum dat zich in zijn grilligheid weinig aantrekt van menselijke bedoelingen? Zoals een munt die in een gokkast wordt geworpen, zo gaat de mens vol overgave en met de borst vooruit de confrontatie aan met de onverschilligheid van het bestaan, slechts om door het mechanisme van het lot willekeurig uitgespuugd te worden.

De illusionaire daadkracht manifesteert zich in talloze vormen: de politicus die met verve een nietszeggende belofte lanceert, de ondernemer die met de energie van een perpetuum mobile aan een zinloze start-up begint, de wetenschapper die de atomen tot begrip probeert te reduceren terwijl deze lachend van vorm veranderen. Al deze figuren beroepen zich op de zuivere kunst van het zuigen uit de duim, want zonder die vaardigheid zou geen enkele daad ooit gesteld worden.

Mensen bewegen zich tussen twee krachten: chaos en structuur. Hij probeert orde te scheppen in de wild stromende rivier van het bestaan, terwijl diezelfde orde een constructie blijkt die slechts tijdelijk standhoudt. Zijn illusies van daadkracht berusten op het vermogen om structuur te forceren in een realiteit die inherent chaotisch is. Maar zodra hij een bouwwerk van betekenis optrekt, komt onvermijdelijk de destructie, de entropie die de mens uitdaagt zijn eigen illusies opnieuw te smeden.

Hier zien we het patafysische principe in werking: structuren ontstaan slechts om uiteen te vallen en opnieuw opgebouwd te worden, in een eindeloze cyclus van waan en wederopbouw. Dit proces vindt zijn uitdrukking in politieke systemen, economische markten en zelfs in de psyche van het individu. Men tracht controle te verkrijgen, maar elke poging tot controle is uiteindelijk niets meer dan een complex vormgegeven toevalligheid.

De kunst van het zuigen uit de duim is niet slechts een overlevingsstrategie, maar ook een sociaal instrument. De grootste illusionisten van daadkracht worden beloond met status, rijkdom en macht. Zij die de meest overtuigende ficties kunnen creëren, stijgen op in de hiërarchie en vestigen zichzelf als leiders, experts en visionairs. De markten worden bewogen door de illusie van waarde, de politiek door de illusie van belofte, en de wetenschap door de illusie van vooruitgang.

De mens heeft een talent ontwikkeld om zijn eigen verzinsels te verpakken als universele waarheden en zo zijn positie in de samenleving te versterken. Wie het hardst roept, het meest overtuigend liegt en het meest geraffineerd uit de duim zuigt, kan rekenen op bewondering en materieel gewin. Zo ontstaat een systeem waarin illusie niet slechts een neveneffect is, maar een noodzakelijke voorwaarde voor succes.

Zuigen uit de duim is geen zwakte, doch een noodzakelijke vaardigheid. Het is het vermogen om op elk moment een realiteit te smeden die niet noodzakelijkerwijs consistent is met de voorafgaande werkelijkheid. Zonder deze kracht zou de mens nimmer mythen, verhalen, of beleidsplannen hebben kunnen bedenken.

‘Men mag aannemen dat elke uitvinding een briljant misverstand, een toevallige samenloop van omstandigheden is waar eenieder achteraf een logisch narratief aan plakt. De illusionaire daadkracht van de mens is dus niet slechts een illusie, maar een onmisbare constructie: een boog gespannen over de afgrond van het niets, gevormd uit de gecompliceerde smaak van de duim.

Echter, de kracht die de mens aanzet tot het smeden van illusies, is ook de brandstof voor zijn destructieve potentieel. Dezelfde vindingrijkheid waarmee hij dromen weeft, gebruikt hij om oorlogen te rechtvaardigen, markten te manipuleren en onrecht te maskeren met glorieuze leugens. Zijn vermogen om uit het niets een werkelijkheid op te bouwen, reikt ook tot de constructie van systemen die pijn en onderdrukking bestendigen.

Vanuit patafysisch perspectief is de vernietiging die de mens veroorzaakt even absurd als zijn creaties. Zijn daadkracht leidt niet zelden tot rampen, geboren uit dezelfde duim die mythen en beleidsplannen voortbracht. Oorlogen ontstaan uit zuivere fictie, economieën draaien op een luchtspiegeling van waarde, en politieke systemen balanceren op het randje van hun eigen waanvoorstellingen. De destructieve krachten van de mens zijn niet meer dan de schaduwzijde van zijn creatieve illusies -twee kanten van dezelfde denkbeeldige munt.

Wanneer men in de spiegel der daadkracht kijkt, ziet men geen held of heldin, doch een wezen dat zich voortsleept op de rails van een zelfgeschreven script. De mens zuigt niet slechts uit de duim, hij leeft erdoor en erin. De ‘Patafysica stelt ons in staat dit te erkennen zonder daar enige teleurstelling aan te ontlenen.

In de absurditeit van ons voorgewende handelen ligt de enige ware vrijheid: het vreugdevol omarmen van de dans van de wanen waarin daadkracht en illusie zich onafscheidelijk aan elkaar vastklampen, terwijl zij hand in hand de afgrond in walsen.

Met dank aan Trump, Poetin. Orbán en Wilders.

(En alle despoten die ik verzuim te vermelden en ook deze, door de zon beschenen, dampende kluit vochtige aarde bewandelen of reeds bewandeld hebben)